Fundacje odgrywają kluczową rolę w polskim sektorze organizacji pozarządowych, a ich liczba i różnorodność stale rośnie. W Polsce funkcjonują zarówno fundacje tradycyjne, działające od dekad, jak i fundacje rodzinne – nowy rodzaj organizacji wprowadzony w 2023 roku. Fundacje aktywnie wspierają cele charytatywne, społeczne i rozwojowe, angażując się w finansowanie licznych inicjatyw oraz zarządzanie istotnymi aktywami krajowymi [3].
Struktura sektora fundacji w Polsce
Na koniec 2024 roku w Polsce zarejestrowano 44 tysiące fundacji oraz 117 tysięcy stowarzyszeń, co łącznie stanowi 161 tysięcy organizacji pozarządowych [3][6]. Spośród nich szacunkowo ponad 75 tysięcy aktywnie prowadzi działalność, podczas gdy pozostałe organizacje czasowo zawiesiły lub zakończyły swoje operacje [3][6].
W ostatnich latach widoczny jest dynamiczny wzrost liczby nowo rejestrowanych fundacji – w samej 2024 roku powstało 3,5 tysiąca fundacji, niemal dorównując liczbie nowych stowarzyszeń (3,7 tysiąca) [3]. Tendencja ta potwierdza rosnące zainteresowanie formalizacją działań społecznych właśnie w formie fundacji.
Fundacje rodzinne – nowy typ organizacji
Fundacje rodzinne to nowość w polskim porządku prawnym. Zostały one wprowadzone ustawą obowiązującą od 22 maja 2023 roku [1][2]. Do początku kwietnia 2025 roku złożono 3866 wniosków rejestracyjnych, a zarejestrowano już 2529 fundacji rodzinnych [1][2]. Przewiduje się, że liczba tych fundacji przekroczy 4 tysiące w 2025 roku [2]. Tak szybki wzrost jest bezprecedensowy w skali europejskiej [1].
Proces rejestracji fundacji rodzinnych odbywa się przed sądami rejestrowymi. W marcu 2025 roku wciąż czekało na rozpatrzenie 1389 wniosków, jednak tempo nowych rejestracji spadło w pierwszym kwartale 2025 – zaledwie 71 fundacji w styczniu oraz 97 w lutym [5].
Mazowsze przoduje pod względem liczby powołanych fundacji rodzinnych – powstało tam ponad 36% tego typu organizacji. Na przeciwnym biegunie znajdują się województwa: opolskie, świętokrzyskie oraz lubuskie, gdzie fundacji rodzinnych jest najmniej [5].
Cechą wyróżniającą fundacje rodzinne jest wykorzystywanie ich jako narzędzi sukcesyjnych oraz ochrony rodzinnego majątku. Z kolei w 2024 roku suma niezapłaconych podatków tych fundacji wyniosła 660 tysięcy złotych, nie odnotowano żadnych kontroli fiskalnych wobec tej grupy podmiotów [2].
Fundacje tradycyjne – specyfika i działalność
Fundacje tradycyjne to najliczniejszy rodzaj organizacji pozarządowych w Polsce. Do końca 2024 roku zarejestrowano 44 tysiące tego typu organizacji, które prowadzą działalność w rozmaitych sferach – od pomocy humanitarnej, przez edukację, po ochronę zdrowia [3][6].
Ponad połowa fundacji deklaruje, że zarządza aktywami i realizuje działania o charakterze usługowym lub pomocowym. Fundacje tradycyjne pozostają ważnym beneficjentem wsparcia ze strony społeczeństwa, szczególnie poprzez system przekazywania 1,5% podatku dochodowego [4].
W 2025 roku kwota przekazana dla organizacji pożytku publicznego wyniosła 2,3 miliarda złotych, a przeciętna wpłata od podatnika wyniosła 140 złotych. Wsparcie to otrzymało łącznie 16,3 miliona podatników [4].
Wśród organizacji o statusie pożytku publicznego największe fundacje otrzymują setki milionów złotych w skali roku, dzięki czemu mogą realizować liczne projekty społeczne na znaczną skalę [4].
Finansowanie fundacji i źródła przychodów
Fundacje w Polsce korzystają z różnorodnych źródeł finansowania. Najważniejsze z nich to: zbiórki publiczne, darowizny od osób indywidualnych oraz przedsiębiorstw, środki przyznawane w ramach konkursów krajowych i międzynarodowych, fundusze unijne oraz działalność odpłatna [3].
Rosnąca liczba fundacji i ich działalność skutkują także wzrostem oddziaływania społecznego oraz coraz większym udziałem sektora fundacji w rozwiązywaniu problemów społecznych – zarówno na poziomie lokalnym, jak i ogólnopolskim [3][6].
Rola i znaczenie fundacji w społeczeństwie
Fundacje w Polsce pełnią funkcję integrującą społeczeństwo obywatelskie. Poprzez wspieranie inicjatyw lokalnych, finansowanie stypendiów, prowadzenie programów edukacyjnych i działalności charytatywnej, realnie wpływają na poprawę jakości życia różnych grup społecznych [3].
Dynamiczny przyrost liczby fundacji, szczególnie rodzinnych, oraz wzrastające zaufanie społeczne przekładają się na jeszcze większe możliwości budowania społeczeństwa obywatelskiego oraz skutecznego rozwiązywania bieżących wyzwań społecznych i gospodarczych [2][3].
Podsumowanie
Fundacje działające w Polsce to istotny element rozwoju społecznego i gospodarczego kraju. Zdecydowana większość tych organizacji przyczynia się do realizacji ważnych inicjatyw oraz wsparcia dla najbardziej potrzebujących. Dynamiczny wzrost liczby fundacji, zwłaszcza rodzinnych, wprowadza nową jakość w sektorze organizacji pozarządowych, a różnorodność źródeł finansowania zapewnia stabilność i ciągłość realizowanych projektów społecznych [1][2][3][4][5][6].
Źródła:
- https://tomczykowscy.pl/premiera-raportu-2-0-fundacje-rodzinne/
- https://businessinsider.com.pl/prawo/firma/rekordowy-wzrost-fundacji-rodzinnych-co-napedza-te-popularnosc-raport-2025/4c2dwb5
- https://publicystyka.ngo.pl/fundacyjny-boom-w-polsce-bardziej-wolimy-zakladac-fundacje-niz-stowarzyszenia-tau
- https://www.gov.pl/web/kas/kolejny-rekord—blisko-23-miliarda-zlotych-dla-organizacji-pozytku-publicznego
- https://grantthornton.pl/wp-content/uploads/2025/04/Firmy-Rodzinne-w-liczbach-raport-GT-3-04.pdf
- https://www.rp.pl/gospodarka/art42434621-pieniadze-i-nowi-ludzie-to-dwie-najpowazniejsze-bolaczki-ngo
NaDobraSprawe.pl to portal, który łączy ludzi gotowych nieść pomoc z tymi, którzy jej potrzebują. Piszemy o darczyńcach, wolontariuszach, działaniach społecznych i dobrych inicjatywach, które naprawdę zmieniają świat. Dobroczynność blisko Ciebie – nie jako hasło, lecz codzienna inspiracja.