Fundacja to specyficzna forma organizacji non-profit, która po uzyskaniu wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) nabywa osobowość prawną i może realizować cele społeczne, charytatywne czy kulturalne. Zanim jednak fundacja zacznie działać, niezbędna jest realizacja kilku kroków, które decydują o jej legalnym statusie i właściwym funkcjonowaniu [1][3][5]. W dalszej części artykułu wyjaśniamy, jak założyć fundację w Polsce oraz jakie kwestie są kluczowe na początku istnienia organizacji.
Kim może być fundator i jakie są podstawy prawne?
Fundację może powołać osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych, niezależnie od obywatelstwa, lub osoba prawna – zarówno z siedzibą w Polsce, jak i za granicą. Organizację może założyć jedna lub kilka osób, przy czym nie ma ograniczeń dotyczących narodowości czy ilości fundatorów [1][3][5]. Aktem założycielskim jest oświadczenie woli fundatora w formie aktu notarialnego, zgodnie z wymogami ustawy o fundacjach [1][3][5].
Podstawą prawną działalności fundacji są: ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach oraz statuty poszczególnych organizacji, które muszą być zgodne z wymogami ustawowymi [1][3].
Statut fundacji – co musi zawierać?
Statut fundacji jest jednym z najważniejszych dokumentów. Musi obligatoryjnie określać: nazwę, siedzibę, cele działania i sposoby ich realizacji, majątek fundacji i zasady jego wykorzystania, organy (m.in. zarząd), tryb powoływania i zmiany statutu, a także zasady reprezentacji [1][3][5]. Dodatkowo statut może określać zasady tworzenia lub działania innych organów, np. rady nadzorczej, oraz przewidzieć możliwość prowadzenia działalności gospodarczej [1][5].
W praktyce statut stanowi podstawowy „kodeks” każdej fundacji i determinuje jej wewnętrzną strukturę, a także sposób funkcjonowania w relacjach wewnętrznych i zewnętrznych [1][5].
Fundusz założycielski fundacji – wymogi i realia
Polskie prawo nie przewiduje minimalnej wymaganej wysokości funduszu założycielskiego. Oznacza to, że środki wniesione przez fundatora mogą być dowolnej, ale realnej i wystarczającej wysokości, wynikającej z przyjętych celów fundacji. W praktyce są to środki finansowe, papiery wartościowe, przedmioty rzeczowe bądź nieruchomości przekazane przed rejestracją [1][5][9].
Fundusz założycielski pełni podwójną rolę – potwierdza realność powołanej organizacji i zabezpiecza środki na start działań statutowych [1][9].
Krok po kroku: jak założyć fundację w Polsce
Procedura założenia fundacji składa się z jasno określonych etapów, które muszą być realizowane we właściwej kolejności [1][2][4][5][7].
- Oświadczenie woli fundatora – sporządzane obligatoryjnie u notariusza, wskazuje cele, sposób działania i fundusz przeznaczony na realizację statutowych celów [1][2][5].
- Sporządzenie statutu – możliwe jest ujęcie statutu w akcie notarialnym lub przygotowanie oddzielnego dokumentu, który spełnia wymogi ustawowe [1][2][3].
- Wniesienie funduszu założycielskiego – na wydzielony rachunek bankowy fundacji, często otwierany na etapie „fundacji w organizacji” [1][5].
- Rejestracja w Krajowym Rejestrze Sądowym – wniosek KRS-W20, a także załączniki dotyczące zarządu (KRS-WK) oraz – jeśli dotyczy – działalności gospodarczej (KRS-WM); rejestracja powinna nastąpić w ciągu 7 dni od sporządzenia aktu fundacyjnego [2][5].
- Wniesienie opłat sądowych i formalności rejestrowych – opłata sądowa za rejestrację wynosi 250 zł (w formie elektronicznej 150 zł), konieczna jest także publikacja wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym [5][7].
Po rejestracji fundacja automatycznie zostaje zgłoszona do Urzędu Skarbowego (US) i Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) w ramach tzw. „Jednego Okienka”, a także musi zgłosić się do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) oraz realizować regularne obowiązki sprawozdawcze [1][4][5].
Nowości i trendy w rejestracji fundacji od 2025 roku
Od 2025 roku funkcjonuje mieszany, zdalno-tradycyjny model zakładania fundacji: akt fundacyjny nadal musi być sporządzony u notariusza, ale całą rejestrację KRS można przeprowadzić online za pośrednictwem Portalu Rejestrów Sądowych lub systemu S24, wykorzystując kwalifikowany podpis elektroniczny lub profil zaufany ePUAP [4][5].
Możliwość pełnej rejestracji online dotyczy fundacji, które nie zamierzają prowadzić działalności gospodarczej – odpowiednio wypełnia się formularze KRS-W20 oraz KRS-WK. Cała procedura znacząco przyspiesza uzyskanie wpisu i rozpoczęcie działalności statutowej [4][5].
Struktura i funkcjonowanie fundacji – organy oraz kwestie praktyczne
Obowiązkowym organem mającym decydujący wpływ na działanie fundacji jest zarząd, powoływany przez fundatora lub inny organ wskazany w statucie. Minimalny skład zarządu to jedna osoba, ale statut może określać szerszy skład i szczegółowy tryb reprezentacji fundacji na zewnątrz (jednoosobowa, dwuosobowa itp.) [1][3][5].
Nie jest obowiązkowe powoływanie organu kontroli wewnętrznej (np. rady fundacji), choć takie rozwiązanie poprawia transparentność i wiarygodność organizacji [1][5]. Majątek fundacji może pochodzić z darowizn, dotacji, czy z działalności odpłatnej lub gospodarczej, o ile statut przewiduje taki zakres działania [1][3][5].
Podsumowanie – co jeszcze warto wiedzieć na starcie?
Założenie fundacji wymaga precyzyjnego przygotowania dokumentów i dopełnienia wszystkich formalności w nakreślonych terminach, przede wszystkim złożenia wniosku do KRS nie później niż siedem dni po sporządzeniu aktu notarialnego [2]. Fundacja nie musi dysponować wysokim funduszem założycielskim, ale musi być on rzeczywisty i pozwalać na realne działanie [1][5][9].
Zarząd odpowiada za bieżącą działalność oraz reprezentację przed sądami i urzędami. Nowe możliwości rejestracji online pozwalają znacznie uprościć i przyspieszyć proces powoływania fundacji, szczególnie w przypadku mniejszych inicjatyw społecznych [4][5]. Fundacja podlega rejestracji i nadzorowi, a jej dalsza działalność wymaga skrupulatności nie tylko na etapie powołania, ale także w codziennym zarządzaniu, sprawozdawczości i kontaktach z instytucjami państwowymi [1][5].
Źródła:
- [1] https://szukajradcy.pl/news/fundacja-jak-zalozyc-organizacje-non-profit-w-polsce
- [2] https://tokles.pl/jak-zalozyc-fundacje-praktyczny-poradnik/
- [3] https://prawnik-plock.pl/2025/02/25/jak-zalozyc-fundacje-w-polsce/
- [4] https://grantowo.pl/czy-da-sie-zalozyc-fundacje-lub-stowarzyszenie-on-line-poradnik-na-2025/
- [5] https://kadromierz.pl/blog/jak-zalozyc-fundacje-kadromierz/
- [7] https://przedsiebiorstwospoleczne.pl/jak-zalozyc-fundacje-ze-statusem-przedsiebiorstwa-spolecznego/
- [9] https://poradnik.ngo.pl/zakladamy-fundacje
NaDobraSprawe.pl to portal, który łączy ludzi gotowych nieść pomoc z tymi, którzy jej potrzebują. Piszemy o darczyńcach, wolontariuszach, działaniach społecznych i dobrych inicjatywach, które naprawdę zmieniają świat. Dobroczynność blisko Ciebie – nie jako hasło, lecz codzienna inspiracja.