Jak założyć fundację pożytku publicznego i na co zwrócić uwagę?

Jak założyć fundację pożytku publicznego i na co zwrócić uwagę?

Wstęp

Założenie fundacji pożytku publicznego w Polsce to procedura wymagająca spełnienia szeregu warunków formalnych, ściśle określonych w przepisach prawa. Kluczowym aspektem jest uzyskanie statusu Organizacji Pożytku Publicznego (OPP), który umożliwia m.in. pozyskiwanie 1% podatku dochodowego od osób fizycznych. Proces ten obejmuje nie tylko formalne powołanie fundacji, ale także wykazanie realnej działalności społecznie użytecznej przez minimum dwa lata oraz wdrożenie odpowiednich mechanizmów kontroli i raportowania [1][3][4][5].

Definicja i podstawowe kryteria Organizacji Pożytku Publicznego

Organizacja Pożytku Publicznego to status przyznawany organizacjom pozarządowym, takim jak fundacje, stowarzyszenia czy spółki non-profit działające niezarobkowo. OPP realizuje cele społecznie użyteczne w sferze zadań publicznych wskazanych w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie z 24 kwietnia 2003 r. Dotyczą one m.in. pomocy społecznej, ochrony zdrowia oraz edukacji i muszą być adresowane do ogółu społeczeństwa lub określonych grup w szczególnie trudnej sytuacji życiowej [1][2][3].

Status OPP mogą uzyskać podmioty wpisane do KRS, które działalność pożytku publicznego prowadzą konsekwentnie i zgodnie z ustawą. Ustawa wyklucza jednocześnie partie polityczne, związki zawodowe oraz samorządy zawodowe z możliwości ubiegania się o ten status [1][3][4].

Etapy zakładania fundacji pożytku publicznego

Założenie fundacji OPP należy rozpocząć od sporządzenia aktu fundacyjnego w formie notarialnej. Następnie konieczne jest zarejestrowanie fundacji w Krajowym Rejestrze Sądowym. Fundacja nie staje się jednak automatycznie OPP po rejestracji. Aby ubiegać się o ten status, organizacja musi prowadzić działalność społecznie użyteczną nieprzerwanie przez minimum 2 lata w zakresie zadań publicznych określonych ustawą [3][4][5].

Po upływie wymaganego okresu można złożyć wniosek do sądu rejonowego (wydział gospodarczy KRS) o nadanie statusu OPP, dołączając wymagane dokumenty potwierdzające działalność oraz spełnienie wymogów ustawowych. W razie pozytywnej decyzji sądu OPP zostaje wpisana do KRS jako organizacja pożytku publicznego. Od tego momentu podlega szczególnym obowiązkom sprawozdawczym i kontrolnym [3][4].

Wymogi prawne i organizacyjne

Podstawowymi założeniami są: działalność non-profit, posiadanie statutu fundacji jasno określającego cele pożytku publicznego oraz mechanizmy niezależnej kontroli. W strukturze organizacyjnej musi istnieć wyodrębniony statutowy organ nadzoru, niezależny od organu zarządzającego, zapewniający transparentność działania. Przyjęta przez fundację polityka finansowa powinna gwarantować, że żadne dochody ani zyski nie trafiają do członków czy założycieli, a całość środków przeznaczana jest na działalność statutową [1][2][4].

Fundacja z opcją prowadzenia działalności gospodarczej może to robić wyłącznie w zakresie pomocniczym, przy czym działalność ta musi pozostawać całkowicie podporządkowana realizacji celów statutowych. Rozdział środków finansowych między cele statutowe a działalność gospodarczą musi być jasno opisany i podawany w sprawozdaniach [1][2][4][5].

Korzyści i obowiązki wynikające ze statusu OPP

Uzyskanie statusu Organizacji Pożytku Publicznego pozwala na korzystanie z szeregu przywilejów. Najważniejszym z nich jest możliwość otrzymywania 1% podatku od osób fizycznych, co od 2004 r. stało się jednym z głównych źródeł wsparcia dla OPP w Polsce [5].

OPP zobowiązana jest do prowadzenia publicznie dostępnej, przejrzystej sprawozdawczości finansowej i merytorycznej. Corocznie musi publikować raporty z działalności i rozliczyć pozyskane środki. W ostatnich latach obserwuje się wzrost znaczenia nowoczesnych cyfrowych systemów raportowania oraz powiązanie OPP z rządowymi bazami danych [5].

Kluczowe aspekty formalne i na co zwrócić uwagę

Fundacja, by uzyskać status OPP i utrzymać go w czasie, musi zachować ciągłość oraz zgodność działań z celami statutowymi określonymi w ustawie. Ważne jest, by cele i beneficjenci byli odpowiednio opisani w statucie i faktycznie realizowani w praktyce, a działalność skierowana była na rzecz społeczeństwa, nie tylko członków czy darczyńców [1][3][4].

Warunkiem sine qua non jest brak jakichkolwiek preferencyjnych świadczeń dla osób związanych z fundacją oraz ścisła kontrola finansów. Należy unikać wszelkich działań, które mogą prowadzić do utraty statusu OPP, w tym rozdziału zysków poza cele statutowe lub naruszenia obowiązków sprawozdawczych [2][5][6].

Podsumowanie

Założenie fundacji pożytku publicznego to proces wymagający czasu, rzetelności i spełnienia jasno określonych wymagań prawnych. Kluczowe są nie tylko formalności związane z rejestracją i nadaniem statusu OPP, ale także codzienne zarządzanie, przejrzystość działań oraz systematyczne raportowanie. Tylko wysoka transparentność oraz konsekwencja w realizacji celów społecznych gwarantują stabilność i możliwość korzystania z przywilejów związanych ze statusem Organizacji Pożytku Publicznego [1][3][4][5][6].

Źródła:

1. https://www.kpgio.pl/blog/organizacja-pozytku-publicznego-opp-co-to-jest/
2. https://niw.gov.pl/opp/baza-wiedzy/definicja-organizacji-pozytku-publicznego/
3. https://www.szlachetnapaczka.pl/jedenprocent/artykuly/organizacja-pozytku-publicznego-definicja-status-i-inne-informacje/
4. https://poradnik.ngo.pl/co-to-sa-organizacje-pozytku-publicznego
5. https://www.gov.pl/web/pozytek/organizacje-pozytku-publicznego
6. https://pl.wikipedia.org/wiki/Organizacja_po%C5%BCytku_publicznego