Jak założyć fundację charytatywną w Polsce?

Fundacja charytatywna w Polsce powstaje po spełnieniu ściśle określonych wymogów formalnych, obejmujących przygotowanie statutu, ustanowienie aktu notarialnego i zgłoszenie do odpowiednich rejestrów. Cały proces podlega przepisom ustawy o fundacjach i wymaga działań zarówno przed, jak i po rejestracji. Poniżej znajduje się szczegółowy przewodnik, wyjaśniający jak założyć fundację charytatywną w Polsce krok po kroku.

Podstawowe wymagania dotyczące założenia fundacji charytatywnej

Założenie fundacji polega przede wszystkim na podjęciu decyzji o celach społecznie użytecznych, które mają być realizowane. Taki cel musi być szeroko sformułowany i powinien mieścić się w ramach ustawowych kategorii jak działalność charytatywna, edukacyjna lub społeczna. Fundację może powołać osoba fizyczna lub prawna. Ustanowienie fundacji następuje poprzez akt notarialny, w którym fundator określa cele, nazwę i majątek organizacji. Nazwa fundacji musi zawierać słowo „Fundacja” i powinna być unikalna. Kluczowym dokumentem jest statut, który szczegółowo przedstawia strukturę oraz zasady działania fundacji, jej siedzibę, organy oraz dysponowany majątek.

Majątek fundacji i wymogi finansowe

Konieczne jest posiadanie minimalnego funduszu założycielskiego. Dla fundacji, która nie prowadzi działalności gospodarczej, wystarczy kwota 500 zł. W przypadku planowania działalności gospodarczej, minimalna wartość wynosi 1000 zł. Fundusz ten może mieć formę środków pieniężnych, aportów lub nieruchomości.

To właśnie majątek fundacji stanowi podstawę realizacji celów statutowych oraz jest jednym z elementów, które muszą być szczegółowo wskazane w akcie fundacyjnym. Wysokość funduszu decyduje również o zakresie działalności i konieczności spełniania dodatkowych obowiązków, takich jak określenie odpowiednich kodów PKD, jeśli fundacja zamierza prowadzić działalność gospodarczą.

Etapy zakładania fundacji charytatywnej

Proces założenia fundacji można podzielić na kilka kluczowych etapów. Pierwszym z nich jest przygotowanie dokumentów, w tym określenie celów fundacji, wybór nazwy i sporządzenie statutu. Następnie fundator udaje się do notariusza, gdzie sporządza akt fundacyjny obejmujący oświadczenie woli powołujące do życia fundację, cel fundacji oraz jej majątek.

Po sporządzeniu aktu notarialnego fundator powołuje zarząd, będący obowiązkowym organem każdej fundacji. Możliwe jest także ustanowienie rady fundacji, jednak nie jest to element obligatoryjny. Konieczne jest pozyskanie zgód członków organów wraz z podaniem ich adresów.

Kolejnym krokiem jest rejestracja fundacji w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS), która odbywa się w pełni elektronicznie przez Portal Rejestrów Sądowych (PRS). Wniosek rejestracyjny składa się na formularzu KRS-W20, a w przypadku prowadzenia działalności gospodarczej dodatkowo na formularzu KRS-WM. Do formularzy należy dołączyć wymagane dokumenty, w tym akt fundacyjny, statut, uchwałę o powołaniu organów, zgody członków zarządu i wskazanie ministra sprawującego nadzór odpowiedniego do celów fundacji. Rejestracja kończy się wpisem do KRS, co trwa do kilku tygodni od momentu złożenia poprawnego wniosku.

Po dokonaniu wpisu do rejestru fundacja musi zostać zgłoszona do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) w terminie 7 dni od rejestracji w KRS. Wszystkie te działania są wymagane ustawowo i ich prawidłowe wykonanie warunkuje legalne funkcjonowanie fundacji.

Struktura organizacyjna i organy fundacji

Obowiązkowym organem w każdej fundacji jest zarząd, powoływany uchwałą fundatora. Statut powinien precyzować zasady działania zarządu, procedurę powoływania członków oraz ich kompetencje. Fundacja może powołać także inne organy, na przykład radę fundacji, która pełni funkcję nadzorczą.

Kompletna struktura organizacyjna opisana w statucie zapewnia transparentność działań i sprawność w realizacji celów statutowych. Każdy organ musi być jasno wskazany, a członkowie powinni złożyć zgodę na pełnienie funkcji wraz z podaniem adresów do korespondencji. W przypadku działalności gospodarczej statut oraz dokumentacja fundacji muszą dodatkowo uwzględniać kody PKD określające zakres planowanej działalności.

Obowiązki po rejestracji i status OPP

Po rejestracji w KRS oraz zgłoszeniu do CRBR fundacja musi realizować obowiązki sprawozdawcze i prowadzić działalność zgodnie z celami statutowymi. Ustawa wymaga jasnego i przejrzystego zarządzania środkami oraz dokumentowania wszystkich operacji finansowych. Możliwość uzyskania statusu organizacji pożytku publicznego (OPP) pojawia się po co najmniej roku działalności. Status ten uprawnia do pozyskiwania 1% podatku od podatników oraz korzystania z ulg podatkowych i uczestnictwa w dedykowanych konkursach grantowych.

Definitywnym wymogiem jest prowadzenie transparentnej polityki informacyjnej, w tym aktualizowanie danych w rejestrach i raportowanie rzeczywistych beneficjentów. Szczególne wymogi dotyczą także rejestrowania wszelkich zmian w strukturze fundacji, składzie organów czy zakresie działalności gospodarczej.

Nowoczesne trendy i digitalizacja procesu rejestracji

Obecnie obserwuje się wyraźny wzrost znaczenia fundacji charytatywnych w Polsce. Coraz większy nacisk kładziony jest na digitalizację procesów rejestracyjnych. Od 2021 roku wszystkie wnioski składane są wyłącznie elektronicznie za pośrednictwem PRS, co znacząco skraca czas oraz upraszcza procedury. Kluczowym trendem jest także wzrost transparentności funkcjonowania organizacji pozarządowych poprzez obowiązkowy wpis do CRBR oraz publiczny dostęp do danych rejestrowych. Równocześnie rośnie znaczenie pozyskiwania środków z grantów i zwiększa się udział fundacji w dystrybucji środków z 1% podatku.

Dynamiczne zmiany oraz rozwój narzędzi cyfrowych przewiduje się na kolejne lata, szczególnie w zakresie dostępności procedur oraz kontroli nad obiegiem informacji na temat organizacji non-profit. Wszystkie te elementy zwiększają efektywność, wiarygodność i społeczne zaufanie do fundacji charytatywnych w Polsce.