Jak rozliczyć otrzymaną darowiznę zgodnie z przepisami?

Rozliczenie otrzymanej darowizny to obowiązek, który wynika z przepisów podatkowych. Odpowiednie składanie dokumentów, przestrzeganie terminów i znajomość zasad grup podatkowych pozwalają uniknąć nieprawidłowości i sankcji. Już w pierwszych krokach należy określić, czy i jakiej daninie podlega transfer majątku.

Co to jest darowizna i kto musi ją rozliczyć?

Darowizna polega na nabyciu rzeczy lub praw majątkowych bez zapłaty. Obowiązek podatkowy pojawia się zawsze, gdy przekroczony zostanie ustawowy próg. Do rozliczenia zobowiązane są osoby, które otrzymały darowiznę przekraczającą kwotę 36 120 zł w ciągu 10 lat od tego samego darczyńcy. Suma wszystkich darowizn od jednej osoby w tym okresie ma decydujące znaczenie.

Podatek od spadków i darowizn opiera się na trzech grupach podatkowych. Do pierwszej grupy zalicza się najbliższą rodzinę: małżonek, dzieci czy rodzeństwo. Dalsi krewni i osoby niespokrewnione są uwzględnieni w grupie drugiej i trzeciej, co ma wpływ na stawki oraz możliwość skorzystania z ulg i zwolnień.

Jakie są obowiązki podatkowe i kluczowe terminy?

Obowiązek podatkowy przyjmowania darowizny powstaje z chwilą uprawomocnienia postanowienia sądu lub sporządzenia notarialnego poświadczenia dziedziczenia. Od 2026 roku formalności wydłużają się, a termin zgłoszenia liczy się od daty oficjalnego uznania nabycia prawa do majątku. W przypadku darowizn notarialnych zgłoszenie następuje automatycznie przez notariusza.

Osoby z bliskiej rodziny mogą skorzystać ze zwolnienia, składając formularz SD-Z2 w ciągu pół roku od powstania obowiązku. Od 2026 r. istnieje możliwość przywrócenia utraconego terminu przez urząd skarbowy. Pozostałe przypadki wymagają formularza SD-3, który należy złożyć w terminie jednego miesiąca od powstania obowiązku podatkowego.

Grupy podatkowe i progi kwotowe w rozliczeniu darowizny

Grupy podatkowe determinują stawki podatku oraz zakres zwolnień. I grupa to najbliższa rodzina, II grupa obejmuje dalszych krewnych, III to osoby niespokrewnione. Wysokość podatku i możliwości ulg zależą bezpośrednio od tej klasyfikacji.

Kwoty wolne oraz progi podatkowe pozostają bez zmian – odpowiednio 11 833 zł, 23 665 zł oraz 36 120 zł. Stawki podatku zaczynają się od 3% w I grupie i sięgają nawet 20% w III grupie. Kwoty nadwyżki darowizny rozliczane są zgodnie z progresywną skalą.

Formularze i proces rozliczeniowy darowizny

Aby rozliczyć darowiznę, należy zastosować odpowiednie formularze. SD-Z2 służy do zgłaszania darowizn przez osoby z najbliższej rodziny, gdy mają prawo do ulgi podatkowej, jeśli suma darowizn w ciągu 10 lat od jednego darczyńcy nie przekracza 36 120 zł. Formularz SD-3 jest przeznaczony dla przypadków podlegających opodatkowaniu i musi być złożony w ciągu miesiąca od powstania obowiązku.

Jeśli suma otrzymanych darowizn od tej samej osoby przekroczy wymieniony próg, podatnik musi zgłosić całą wartość, wskazując sumę darowizn z 10 lat w odpowiedniej dokumentacji. Podatek należy uiścić w ciągu 14 dni od dnia doręczenia decyzji urzędu skarbowego.

Od 2026 roku podatnicy zyskają nową możliwość – spóźnialscy będą mogli wnioskować o przywrócenie 6-miesięcznego terminu na zgłoszenie SD-Z2, co ograniczy ryzyko sankcji za niedochowanie terminów.

Stawki podatku od darowizn – szczegółowa analiza

Podatek od darowizn rozlicza się według trzystopniowej skali, uzależnionej od grupy podatkowej i wartości darowizny. W I grupie obowiązują stawki: 3%, powyżej 11 833 zł – 355 zł plus 5% nadwyżki, a od 23 665 zł – 946,60 zł plus 7%. W II grupie to: 7% do 11 833 zł, 828,40 zł plus 9% od 11 833 zł do 23 665 zł, a po przekroczeniu 23 665 zł pobiera się 1 893,30 zł plus 12%. W III grupie stawka wynosi 12% w pierwszym progu, 1 420 zł plus 16% w drugim oraz po przekroczeniu 23 665 zł kwota podatku to 3 313,20 zł i 20% nadwyżki.

Progi dla grupy I, II i III są identyczne. Różnice polegają na wysokości stawki procentowej oraz charakterze relacji między darczyńcą a obdarowanym. W praktyce oznacza to istotne oszczędności dla najbliższej rodziny, jeśli dochowany zostaje termin zgłoszenia SD-Z2.

Zmiany i trendy od 2026 roku dotyczące rozliczania darowizn

Kluczowe zmiany od stycznia 2026 roku wprowadzają większą elastyczność w rozliczaniu darowizn. Przywrócenie 6-miesięcznego terminu zgłoszenia SD-Z2 dla osób z najbliższej rodziny oraz precyzyjne określenie terminu na zgłoszenie SD-3 (miesiąc od powstania obowiązku podatkowego) stanowią główne udogodnienia. Urzędy skarbowe zyskają narzędzie do przywracania terminów dla podatników spóźnionych, co znacznie ograniczy ryzyko utraty zwolnienia z powodu przekroczenia terminu zgłoszenia.

Dotychczasowa praktyka była weryfikowana przez orzecznictwo, jednak nowelizacja zapewniła właściwą ochronę podatników. Stawki podatku, progi wartości i warunki zwolnień nie ulegną zmianie w 2026 roku, co pozwala na stabilność planowania rozliczeń dla osób przekazujących oraz otrzymujących darowizny.

Podsumowanie – jak prawidłowo rozliczyć otrzymaną darowiznę?

Aby prawidłowo rozliczyć darowiznę zgodnie z przepisami, należy w pierwszej kolejności określić grupę podatkową, uwzględnić sumę wszystkich darowizn od jednej osoby z ostatnich 10 lat oraz wybrać właściwy formularz – SD-Z2 dla zwolnienia podatkowego lub SD-3 dla operacji opodatkowanych. Ważne jest dotrzymanie ustawowych terminów: 6 miesięcy dla SD-Z2 oraz miesiąc dla SD-3 od powstania obowiązku podatkowego. Podatek uiszcza się w ciągu 14 dni od otrzymania decyzji urzędu. Nowe regulacje od 2026 r. zapewniają większą pewność obrotu i możliwość naprawienia niedochowania terminu zgłoszenia. Znajomość progów, stawek i wzorców postępowania to klucz do poprawnego rozliczenia darowizny i uniknięcia niepotrzebnych wydatków lub sankcji.