Kto może założyć fundację w Polsce? Aby założyć fundację w Polsce, kluczowe jest rozróżnienie między fundacją zwykłą a fundacją rodzinną. Zasady dotyczące fundatorów, proces rejestracji oraz cele tych podmiotów różnią się i wynikają z odmiennych przepisów prawa. Poniższy artykuł pozwala precyzyjnie ustalić, kto może być fundatorem tych form prawnych, jak przebiega proces ich tworzenia i na co należy zwrócić uwagę przy zakładaniu fundacji w Polsce.
Fundator fundacji zwykłej – kto może założyć?
Fundację zwykłą mogą ustanowić osoby fizyczne oraz osoby prawne. Możliwe jest założenie jej zarówno przez jedną osobę, jak i grupę osób. Niezależnie od liczby fundatorów, wymagane jest przeznaczenie określonego majątku tworzącego fundusz założycielski. Przepisy nie ograniczają obywatelstwa ani miejsca zamieszkania fundatora. Oznacza to, że zarówno Polacy, cudzoziemcy, jak i zagraniczne podmioty prawne mogą założyć fundację zwykłą w Polsce.
Założenie fundacji zwykłej polega na sporządzeniu aktu założycielskiego lub testamentu, ustaleniu statutu, przygotowaniu spisu majątku i powołaniu organów fundacji. Następnie konieczne jest złożenie dokumentów do Krajowego Rejestru Sądowego, co nadaje jej osobowość prawną. Zarząd staje się organem wykonawczym odpowiedzialnym za bieżącą realizację celów organizacji oraz zarządzanie majątkiem i świadczeniami na rzecz beneficjentów.
Fundator fundacji rodzinnej – kto ma prawo założyć?
W przypadku fundacji rodzinnej prawo założenia przysługuje wyłącznie osobie fizycznej, która ukończyła 18 lat i posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Bez względu na obywatelstwo, zarówno Polak, jak i cudzoziemiec spełniający te kryteria może zostać fundatorem. Osoby prawne nie mają możliwości założenia fundacji rodzinnej, więc spółki czy inne organizacje są wyłączone z kręgu uprawnionych fundatorów.
Ustanowienie fundacji rodzinnej służy głównie sukcesji majątkowej i ochronie rodzinnych aktywów przed wierzycielami lub dziedziczeniem ustawowym. Procedura zakładania obejmuje złożenie oświadczenia o założeniu (w formie aktu założycielskiego lub testamentu), sporządzenie statutu, przygotowanie wykazu mienia, powołanie organów oraz wniesienie minimalnego funduszu. Nieodzownym etapem jest wpis do rejestru fundacji rodzinnych, który obecnie trwa średnio od 14 dni do kilku miesięcy. Planowana cyfryzacja systemu w 2025 roku ma przyspieszyć i ułatwić te procedury.
Kluczowe pojęcia związane z zakładaniem fundacji
W obu przypadkach istotną rolę odgrywa fundator – osoba ustanawiająca fundację i wnosząca na jej rzecz majątek. Po przekazaniu majątek zostaje prawnie oddzielony od fundatora. Statut określa zasady działalności, cele, beneficjentów, strukturę organów i zarządzanie. To dokument definiujący cele oraz sposób zarządzania i wypłaty świadczeń dla beneficjentów.
Fundusz założycielski to minimalny majątek niezbędny do rozpoczęcia działalności fundacji. Organy takie jak zarząd, rada nadzorcza czy zgromadzenie beneficjentów są powoływane zgodnie z zasadami określonymi w statucie. W przypadku fundacji rodzinnej statut czasami nazywany jest „żywym testamentem” – dokładnie określa przeznaczenie majątku i zasady sprawowania kontroli.
Procedura zakładania fundacji zwykłej i rodzinnej
Proces zakładania fundacji obejmuje szereg ściśle określonych kroków. Pierwszym z nich jest złożenie oświadczenia o ustanowieniu fundacji w formie aktu założycielskiego lub testamentu. Następnie sporządzany jest szczegółowy statut i wykaz majątku przeznaczonego na działalność fundacji. Powoływane są wymagane prawem organy, a fundusz założycielski zostaje formalnie wniesiony na rzecz fundacji.
Kluczowym etapem jest rejestracja w odpowiednim rejestrze. Dla fundacji zwykłej właściwy jest Krajowy Rejestr Sądowy, natomiast dla fundacji rodzinnej od maja 2023 r. prowadzony jest odrębny rejestr fundacji rodzinnych. Po rejestracji fundacja uzyskuje osobowość prawną i może realizować swoje cele oraz przyjmować i zarządzać majątkiem.
Różnice w celach i strukturze fundacji zwykłej i rodzinnej
Fundacja zwykła tworzona jest głównie w celach społecznych, wspierających określone grupy, inicjatywy lub działalność pożytku publicznego. Jej struktura koncentruje się na scentralizowanym zarządzie i realizacji określonych celów zgodnie ze statutem.
Fundacja rodzinna służy przede wszystkim sukcesji majątkowej i zarządzaniu majątkiem rodzinnym. Jej celem jest zabezpieczenie aktywów przed skutkami dziedziczenia lub roszczeniami wierzycieli. Fundacja rodzinna nie posiada udziałowców czy właścicieli, lecz jest osobą prawną niezależnie zarządzającą majątkiem zgodnie z wolą fundatora wyrażoną w statucie. Beneficjenci są wskazywani przez fundatora i uzyskują świadczenia zgodnie z precyzyjnie opisanymi zasadami.
Wyzwania i trendy w zakładaniu fundacji rodzinnych
Zainteresowanie zakładaniem fundacji rodzinnych w Polsce wzrasta, zwłaszcza ze względu na wprowadzenie nowych regulacji podatkowych od 2026 roku. Zmiany w podatku CIT oznaczają, że aktywa wniesione przed końcem 2025 roku nie będą objęte dodatkowymi obciążeniami podatkowymi. Po 2025 roku obowiązywać będzie 3-letni okres zamrożenia majątku wniesionego do fundacji, a transakcje z członkami rodziny będą traktowane jako rynkowe. Taki stan prawny stymuluje zwiększone zainteresowanie szybkim założeniem fundacji rodzinnej przed nadejściem nowych regulacji.
W najbliższych latach planowana jest również pełna cyfryzacja rejestru fundacji rodzinnych, co pozwoli na całkowicie elektroniczną obsługę wszystkich procesów rejestracyjnych i zarządczych.
Podsumowanie – kto realnie może założyć fundację w Polsce?
Fundację zwykłą może założyć niemal każdy – osoby fizyczne i osoby prawne, niezależnie od narodowości czy miejsca zamieszkania. Fundację rodzinną założyć może wyłącznie pełnoletnia osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych. W obu przypadkach niezbędne jest wniesienie funduszu założycielskiego, sporządzenie statutu, ustanowienie organów i dokonanie rejestracji w odpowiednim rejestrze. Dokładne spełnienie wymagań formalnych pozwala na uzyskanie osobowości prawnej i rozpoczęcie działalności zgodnie z przepisami obowiązującego prawa.
NaDobraSprawe.pl to portal, który łączy ludzi gotowych nieść pomoc z tymi, którzy jej potrzebują. Piszemy o darczyńcach, wolontariuszach, działaniach społecznych i dobrych inicjatywach, które naprawdę zmieniają świat. Dobroczynność blisko Ciebie – nie jako hasło, lecz codzienna inspiracja.