1,5% podatku to ważny mechanizm w polskim systemie podatkowym, pozwalający każdemu podatnikowi przekazać część należnego podatku na wybraną organizację pożytku publicznego (OPP) bez żadnych dodatkowych kosztów. Od 2023 r. wysokość tego wsparcia wynosi 1,5% podatku dochodowego, co oznacza zwiększenie wsparcia dla sektora społecznego w stosunku do poprzednich lat[1][2][8]. W poniższym artykule wyjaśniam, na czym dokładnie polega mechanizm 1,5% podatku oraz kto i w jaki sposób może z niego skorzystać.
Na czym polega mechanizm 1,5% podatku?
Mechanizm 1,5% podatku został wprowadzony w 2004 r. na mocy Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie[1][2][8]. Od 2023 r. podatnicy mają możliwość przekazania organizacjom pożytku publicznego nie 1%, a 1,5% swojego podatku dochodowego. Podstawową zasadą jest to, że nie są to dodatkowe środki przekazywane przez podatnika, lecz część już należnego podatku, który – jeśli nie zostanie zadeklarowany na rzecz OPP – trafi do Skarbu Państwa[1][3][7].
Istotą mechanizmu jest to, że podatnik samodzielnie decyduje, czy i komu przekazać 1,5% podatku, wpisując właściwy numer KRS wybranej organizacji pożytku publicznego w rocznym rozliczeniu PIT[1][5][7].
Kto może przekazać 1,5% podatku?
Prawo do przekazania 1,5% podatku przysługuje wszystkim osobom rozliczającym się za pomocą wybranych formularzy PIT: PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38 oraz PIT-39. Z mechanizmu tego korzystają także emeryci i renciści, którzy składają PIT-40A i zdecydują się na osobiste złożenie deklaracji[1][5][8].
W przypadku rozliczeń małżeńskich małżonkowie wskazują jedną organizację pożytku publicznego w zeznaniu wspólnym[1][5]. Z mechanizmu nie mogą korzystać osoby, które nie składają powyższych formularzy lub które nie uzyskują dochodów objętych takimi deklaracjami podatkowymi[8].
Komu można przekazać 1,5% podatku?
Adresatem 1,5% podatku może być wyłącznie organizacja posiadająca oficjalny status organizacji pożytku publicznego oraz wpisana na wykaz Ministerstwa Finansów na dany rok podatkowy. Każda taka organizacja otrzymuje unikalny numer KRS, na który podatnik wskazuje środki do przekazania[1][5][7].
W wykazie OPP znajdują się organizacje działające w różnych obszarach, takich jak pomoc społeczna, ochrona zdrowia, wsparcie osób niepełnosprawnych, edukacja czy ochrona środowiska[1][3][5]. W ramach rozliczenia podatkowego podatnik może również wskazać tzw. „cel szczegółowy”, czyli np. konkretnego podopiecznego lub projekt prowadzony przez daną organizację. Wskazanie celu szczegółowego nie jest obowiązkowe, jednak umożliwia skierowanie środków na konkretną działalność[1][5].
Jak prawidłowo przekazać 1,5% podatku?
Proces rozliczenia jest prosty – polega na prawidłowym wypełnieniu deklaracji PIT poprzez wpisanie numeru KRS wybranej organizacji oraz wyliczonej kwoty, czyli maksymalnie 1,5% podatku należnego, zaokrąglonej w dół do pełnych dziesiątek groszy[1][3][7]. Na przykład, jeśli podatek wynosi 1000 zł, kwota przekazania wynosi 15 zł[3].
Urzędy skarbowe weryfikują poprawność KRS i obecność organizacji w oficjalnym wykazie. Jeżeli KRS jest błędny, środki nie zostaną przekazane OPP. W przypadku rozliczania kilku różnych PIT-ów w jednym roku można każdorazowo wskazać inną organizację w każdej deklaracji[1][5][7].
Na czym polega różnica pomiędzy 1,5% podatku a darowizną?
Przekazanie 1,5% podatku różni się od klasycznej darowizny. W przypadku 1,5% podatku podatnik nie ponosi dodatkowych kosztów i nie przelewa bezpośrednio środków na konto organizacji – jedynie decyduje o przeznaczeniu już należnych środków z podatku na określony cel społeczny[1][3].
W przeciwieństwie do darowizny, która jest dobrowolna i możliwa w dowolnej wysokości, przekazanie 1,5% możliwe jest tylko w określonej wysokości, podczas rozliczenia podatku PIT, w ramach przewidzianych przez ustawodawcę[1][3][7].
Aktualne trendy i znaczenie 1,5% podatku w Polsce oraz w Europie
Od 2023 r. w Polsce obowiązuje nowa wyższa stawka 1,5%, co stanowi odpowiedź na rosnące potrzeby organizacji pożytku publicznego[1][2][8]. Polskie OPP otrzymują relatywnie wysokie wsparcie – po 10 latach funkcjonowania mechanizmu średnia wartość przekazana na organizację była jedną z najwyższych w Europie Środkowo-Wschodniej[4].
Podobne mechanizmy funkcjonują w innych krajach regionu. Na przykład na Węgrzech podatnicy mogą przekazać 1% podatku, a na Słowacji, przy spełnieniu określonych warunków dotyczących wolontariatu, wskaźnik ten sięga nawet 3%[4][9]. W Polsce trwają jednocześnie dyskusje o rozszerzeniu możliwości przekazania części podatku także na przedsiębiorców. Rozwiązania te mają na celu dalsze wzmacnianie społeczeństwa obywatelskiego oraz organizacji prowadzących działalność społecznie użyteczną[4][9].
Znaczenie i konsekwencje mechanizmu 1,5% podatku
Wybór organizacji pożytku publicznego podczas wypełniania deklaracji PIT bezpośrednio wpływa na możliwość realizacji licznych projektów społecznych i dobroczynnych w Polsce[1][4][5]. Mechanizm finansowania prosperuje dzięki zaangażowaniu samych podatników i przyczynia się do wyrównywania szans, wsparcia osób chorych, niepełnosprawnych, a także poprawy sytuacji najuboższych rodzin.
Niewskazanie żadnej organizacji pożytku publicznego w deklaracji skutkuje brakiem przekazania środków, które trafiają wówczas do budżetu państwa[1][3][7]. Rosnąca liczba podatników aktywnie korzystających z tej możliwości dowodzi, że jest to prosty, efektywny oraz społecznie istotny instrument wspierania organizacji działających na rzecz dobra wspólnego.
Źródła:
- [1] https://fsmm.pl/czym-jest-1-i-15-podatku/
- [2] https://fakty.ngo.pl/faq/na-czym-polega-mechanizm-1
- [3] https://pomagam.pl/blog/co-to-jest-procent-podatku
- [4] https://wartowiedziec.pl/serwis-glowny/styl-zycia/41971-1-procent-podatku-jak-to-robia-w-innych-krajach
- [5] https://nadobrasprawe.pl/na-co-mozna-przekazac-1-procent-podatku-w-tym-roku/
- [7] https://www.szlachetnapaczka.pl/jedenprocent/artykuly/jak-i-komu-przekazac-1-podatku/
- [8] https://twoj-epit.pl/kto-moze-a-kto-nie-moze-przekazac-1-5-podatku
- [9] https://publicystyka.ngo.pl/1-podatku-od-firm-nowy-mechanizm-wsparcia-organizacji-pozytku-publicznego
NaDobraSprawe.pl to portal, który łączy ludzi gotowych nieść pomoc z tymi, którzy jej potrzebują. Piszemy o darczyńcach, wolontariuszach, działaniach społecznych i dobrych inicjatywach, które naprawdę zmieniają świat. Dobroczynność blisko Ciebie – nie jako hasło, lecz codzienna inspiracja.