Podatek wyrównawczy, znany również jako globalny podatek minimalny, stanowi jedno z najistotniejszych narzędzi ograniczających międzynarodową konkurencję podatkową. Już od 1 stycznia 2025 roku zacznie obowiązywać w Polsce oraz innych krajach unijnych, implementując minimalną stawkę opodatkowania 15% dla największych podmiotów gospodarczych [1][4]. Nowe regulacje obejmą nie tylko firmy międzynarodowe, ale również największe krajowe przedsiębiorstwa, wprowadzając przełomowe zmiany w systemie podatkowym.
Kogo obejmuje podatek wyrównawczy?
Począwszy od 1 stycznia 2025 roku podatek wyrównawczy będzie dotyczył dużych grup przedsiębiorstw o przychodach przekraczających 750 mln euro w przynajmniej dwóch z czterech poprzednich lat, zarówno struktur międzynarodowych, jak i znaczących, wyłącznie krajowych podmiotów [1][4]. Szacuje się, że nowe regulacje obejmą około 7 tysięcy firm na terenie Polski, w tym 40 jednostek dominujących [4]. Dla części kategorii firm wprowadzono wyjątki, w tym dla nowych przedsiębiorstw (do 3 lat działalności), mniejszych podmiotów osiągających do 2 mln euro przychodów, podmiotów zajmujących się transportem międzynarodowym czy działalnością wydobywczą [4][5].
Podstawowe założenia i mechanizmy działania
Wdrożenie Filara II związane jest z wymuszeniem minimalnej efektywnej stawki opodatkowania na poziomie 15%, mającej uniemożliwić transfery dochodów do jurysdykcji o korzystniejszych podatkach [4]. Podatek wyrównawczy w Polsce stosowany będzie w trzech odmianach: krajowej, globalnej i dochodowej [4].
Podstawowy mechanizm polega na wyliczeniu dochodu podlegającego opodatkowaniu z pominięciem substratu majątkowo-osobowego, czyli określonych wartości aktywów trwałych oraz poziomu zatrudnienia [1]. Mechanizm ten działa z mocą wsteczną od 1 stycznia 2024 roku, choć konkretne wyłączenia związane ze strukturą majątkową i osobową przedsiębiorstw pozostają aktualne [1]. Główna stawka podatku minimalnego wynosi 10% podstawy. Wprowadzono dwie alternatywne metody wyliczenia: klasyczną oraz uproszczoną [5].
W metodzie klasycznej podstawę podatku stanowi suma 1,5% przychodów operacyjnych oraz kosztów finansowania wyższych niż 30% wartości EBITDA. Z kolei w wariancie uproszczonym stawka 10% naliczana będzie od wartości równej 3% przychodów [5]. Ostateczny wybór metody ma charakter wiążący dla danego okresu rozliczeniowego („once out always out”) [4][5].
Zmiany powiązane i rozbudowa systemu fiskalnego
Poza wprowadzeniem globalnego podatku minimalnego ustawodawca przewidział dodatkowe zmiany dla przedsiębiorców. Dotyczą one m.in. podwyższenia progów przychodowych warunkujących prowadzenie rozliczeń kasowych PIT dla jednoosobowych działalności gospodarczych do równowartości 2,5 mln euro [2]. Bezpośrednim efektem będzie też wzrost limitu, od którego powstaje obowiązek prowadzenia pełnych ksiąg rachunkowych, również do poziomu 2,5 mln euro (ok. 10,7 mln zł według bieżących kursów) [2][7]. Nowelizacja zakłada szerszy zakres objęcia plikami JPK_CIT, co zintensyfikuje proces cyfryzacji oraz transparentności rozliczeń podatkowych i wzmocni nadzór organów skarbowych [2][3][7].
Ważnym komponentem nowych regulacji stanie się możliwość fakultatywnego wyboru rozliczenia PIT metodą kasową (tj. podatku od faktycznie zapłaconych należności), przy czym opcja ta dostępna będzie dla podatników z przychodami do 2,5 mln euro [2][6]. W ramach zmian znajduje się także obniżenie minimalnej składki zdrowotnej o 25% oraz opcja zaliczenia do sprzedaży także działalności z sektora MŚP [3][6].
Wyjątki i elementy szczególne w systemie podatku wyrównawczego
Regulacje wyłączają z opodatkowania nowe firmy (do 3 lat od rejestracji), mikroprzedsiębiorców osiągających obrót do 2 mln euro, podmioty zaangażowane w międzynarodowy transport oraz działalność wydobywczą [4][5]. Jednocześnie wyższy próg prowadzenia pełnej księgowości (2,5 mln euro) umożliwia korzystanie z uproszczonych form rozliczeń przez dłuższy czas, zanim firma przekroczy wskazany limit [2][7]. Nowe przepisy przewidują także podwyższenie ryczałtu do 17% dla usług niematerialnych świadczonych na rzecz podmiotów powiązanych, m.in. w modelu B2B współpracy ze spółkami, oraz utrzymanie kwoty wolnej od podatku na poziomie 30 tys. zł [3][9].
Istotna jest także relacja tych zmian ze wzrostem limitów podatkowych dla przedsiębiorców – np. próg PIT wynosi obecnie 120 tys. zł, a minimalna stawka opodatkowania zostaje ustalona na pułapie 15%, zgodnie z założeniami Filara II [3][5][6].
Wpływ na praktykę firm i gospodarki
Wprowadzenie podatku wyrównawczego oraz dodatkowych zmian fiskalnych będzie mieć znaczący wpływ zarówno na praktykę rozliczeń dużych przedsiębiorstw, jak również na codzienne funkcjonowanie mniejszych firm przekraczających nowe progi przychodowe [1][2][4][7]. Dla podmiotów objętych regulacjami konieczne będzie precyzyjne wyliczanie substratów majątkowo-osobowych, stosowanie jednolitych metod obliczeniowych oraz ścisłe przestrzeganie nowych reguł sprawozdawczości. Cyfryzacja raportowania w postaci JPK_CIT zapewni większą transparentność całego sektora, a szerszy dostęp do uproszczonych rozliczeń stworzy korzystniejsze warunki dla dynamicznie rozwijających się przedsiębiorstw z segmentu MŚP [2][3][6][7].
Nowe ramy opodatkowania wpisują się w globalne tendencje przeciwdziałania unikaniu opodatkowania przez największe koncerny oraz minimalizowania luki podatkowej w skali międzynarodowej [4].
Podsumowanie
Globalny podatek minimalny i powiązane z nim mechanizmy podatku wyrównawczego stanowią kluczowy element zmian w systemie podatkowym od 2025 roku. Dotkną one zwłaszcza największe grupy firm przekraczające 750 mln euro przychodów, wdrażając skuteczny model opodatkowania na poziomie minimum 15%, uwzględniający wyłączenia, specjalne limity i nowoczesną sprawozdawczość cyfrową [1][2][4][5][6][7]. Nowelizowane progi prowadzenia uproszczonej rachunkowości oraz zmiany dotyczące ryczałtu i kasowego PIT pozwolą na bardziej elastyczne zarządzanie podatkami w segmencie MŚP. Całość procesu zbudowana została w duchu konwergencji z międzynarodowymi standardami walki ze zjawiskiem transferowania zysków, zorientowana na przejrzystość i efektywność fiskalną.
Źródła:
- https://emsof.pl/nowy-podatek-w-2025-roku/
- https://symfonia.pl/blog/uncategorized/zmiany-w-podatkach-2025-lista-7-zmianach-prawnych/
- https://www.vatax.pl/blog/podatki-w-polsce-najwazniejsze-zasady
- https://kpmg.com/pl/pl/wiedza/podatki/tax-alert-globalny-podatek-minimalny-od-1-stycznia-2025-r.html
- https://bpion.pl/nowy-podatek-minimalny-od-1-stycznia-2025/
- https://www.mddp.pl/zmiany-w-podatkach-2025/
- https://www.inforlex.pl/dok/tresc,FOB0000000000006819292,Najwazniejsze-zmiany-w-podatkach-w-2025-roku-wyzwania-i-szanse-dla-przedsiebiorcow.html
- https://businessinsider.com.pl/prawo/podatki/obniz-podatek-za-2025-rok-te-dzialania-musisz-podjac-jeszcze-w-grudniu/6pm2ll2
- https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-nowe-limity-podatkowe-dla-przedsiebiorcow-kto-straci-a-kto-zyska
NaDobraSprawe.pl to portal, który łączy ludzi gotowych nieść pomoc z tymi, którzy jej potrzebują. Piszemy o darczyńcach, wolontariuszach, działaniach społecznych i dobrych inicjatywach, które naprawdę zmieniają świat. Dobroczynność blisko Ciebie – nie jako hasło, lecz codzienna inspiracja.